زين العابدين شيروانى
مقدمه و پيشگفتار 20
رياض السياحة ( فارسى )
حبيب العجمى و هو صحب الحسن البصرى و هو صحب امير المؤمنين على بن ابى طالب » « 1 » جناب معصوم على شاه نايب صدر مىنويسند : « و هو صحب الكرخى و هو صحب داود طائى و هو صحب حبيب العجمى و هو صحب الحسن البصرى و هو صحب على ابن ابى طالب » « 2 » جناب سلطان حسين رضا على شاه تابنده در پاسخ سؤال احمد حامد صراف كه پرسيده بودند : « پس چگونه سلسله را به جنيد و از او به سرى و از او به معروف و از او به حضرت رضا اتصال مىدهند ؟ » فرمودهاند : « اين انتساب تربيتى است نه خلافت و وصايت يعنى جنيد تربيت شده دست سرى و سرى تربيت يافته معروف كرخى است و گرنه هر يك از آنها از امام زمان خود مجاز بوده و معروف هم در زمان خود حضرت رضا ( ع ) وفات يافته است و اگر اين انتساب صحت مىداشت بايد سرى را به حضرت رضا ( ع ) اتصال داد نه معروف » « 3 » . دانشمند و محقق عاليقدر عارف عظيم الشأن مرحوم استاد جلال همائى قدس سره دراينباره مىفرمايند : « اما معروف كرخى موافق عقيدهء جمعى از صوفيه تربيتشدهء حضرت على بن موسى الرضا عليه السلام بود و در اين موضوع اين نكته بخاطر نگارنده رسيده است كه محققان صوفيه دربارهء معروف معتقد به خلافت و جانشينى از حضرت رضا عليه السلام نيستند زيرا كه وفات معروف كرخى باصح اقوال در سنهء 200 يا 201 چه در زمان حضرت رضا عليه السلام اتفاق افتاد چه رحلت آن حضرت به اصح و اشهر اقوال در سال 203 هجرى اتفاق افتاده است و به اعتقاد همهء محققان صوفيه انتقال منصب قطبيت و مقام خلافت بقطب بعد در زمان حيات امام و قطب وقت و به عبارت ديگر وجود دو قطب ناطق بافعال نايب و منوب عنه در يك زمان ممكن نيست » « 4 » در اين صورت انتساب معروف كرخى به حضرت امام رضا عليه السلام و داود طائى نسبت صحبت است نه خرقهء ارشاد به ياد فرمايشى از
--> ( 1 ) اوراد الاحباب و فصوص الآداب ص 28 و 29 ( 2 ) طريق الحقائق ج 2 ص 92 ( 3 ) رساله خاطرات سفر حج ص 8 ( 4 ) مصباح الهدايه و مفتاح الكفايه ص 30 مقدمه